Zakłucie igłą w pracy pielęgniarki – co zrobić i jakie obowiązki ma pracodawca?

Po zakłuciu igłą lub zranieniu innym ostrym narzędziem trzeba natychmiast przemyć ranę, zgłosić zdarzenie przełożonemu i zgłosić się do lekarza zgodnie z procedurą poekspozycyjną obowiązującą w placówce. Zranienie ostrym narzędziem jest traktowane jako wypadek przy pracy, a pracodawca w podmiocie leczniczym ma szczegółowe obowiązki wynikające z rozporządzenia Ministra Zdrowia z 6 czerwca 2013 r. (Dz.U. 2013 poz. 696).

W tym artykule wyjaśniamy, co zrobić krok po kroku, jakie obowiązki ma pracodawca i jak w praktyce ograniczać ryzyko zakłuć wśród pielęgniarek i całego personelu medycznego.

Co zrobić od razu po zakłuciu igłą?

1. Przerwij czynność i zabezpiecz narzędzie, aby nikt inny się nim nie zranił.
2. Przemyj ranę bieżącą wodą z mydłem. Nie wyciskaj krwi z rany i nie stosuj środków drażniących.
3. Jeśli doszło do kontaktu krwi ze śluzówką lub okiem – płucz obficie wodą lub solą fizjologiczną.
4. Niezwłocznie zgłoś zdarzenie przełożonemu i osobie wskazanej w procedurze placówki.
5. Jak najszybciej zgłoś się do lekarza zgodnie z procedurą poekspozycyjną – decyzje o badaniach i ewentualnej profilaktyce zależą od czasu, który upłynął od ekspozycji.
6. Zadbaj o udokumentowanie zdarzenia: wpis do rejestru zranień i postępowanie wypadkowe.

Szczegółowe postępowanie medyczne (badania, szczepienia, profilaktyka poekspozycyjna) zawsze określa lekarz na podstawie aktualnej wiedzy medycznej i procedury obowiązującej w danej placówce.

Czy zakłucie igłą to wypadek przy pracy?

Tak. Zranienie pracownika medycznego ostrym narzędziem jest wypadkiem przy pracy – także wtedy, gdy nie doszło do kontaktu z krwią lub innym potencjalnie zakaźnym materiałem. Dlatego oprócz postępowania medycznego pracodawca prowadzi postępowanie wypadkowe i ustala przyczyny zdarzenia.

Jakie obowiązki ma pracodawca?

Rozporządzenie w sprawie BHP przy pracach związanych z narażeniem na zranienie ostrymi narzędziami dotyczy podmiotów wykonujących działalność leczniczą. Obejmuje nie tylko pracowników etatowych, ale także osoby pracujące na podstawie umów cywilnoprawnych i prowadzące działalność pod nadzorem pracodawcy. Najważniejsze obowiązki to:

• przeprowadzanie oceny ryzyka zranienia ostrymi narzędziami – jako części oceny ryzyka zawodowego,
• zapewnienie ostrych narzędzi z rozwiązaniami chroniącymi przed zranieniem tam, gdzie wynika to z oceny ryzyka,
• opracowanie i wdrożenie procedur: bezpiecznego postępowania z ostrymi narzędziami (w tym zakazu ponownego zakładania osłonek na igły), stosowania środków ochrony indywidualnej oraz postępowania poekspozycyjnego,
• udostępnienie procedur w formie papierowej i elektronicznej w każdej jednostce, w której udzielane są świadczenia zdrowotne,
• przeglądanie procedur nie rzadziej niż raz na dwa lata i ich aktualizowanie,
• prowadzenie rejestru zranień (m.in. data zdarzenia, jednostka organizacyjna, rodzaj i model narzędzia) oraz analizowanie raportów o zranieniach,
• szkolenie personelu w zakresie ryzyka i procedur.

Obowiązki dotyczące ostrych narzędzi uzupełniają ogólne obowiązki pracodawcy w zakresie BHP. Jeżeli zakłucie zostanie uznane za wypadek przy pracy, zespół powypadkowy powinien ustalić nie tylko okoliczności, ale też przyczyny – dlaczego doszło do ekspozycji i czy system zapobiegania zadziałał. Pomaga w tym rejestrowanie zdarzeń potencjalnie wypadkowych, także zakłuć bez skutków zdrowotnych.

Jak ograniczyć ryzyko zakłuć w praktyce?

• Nie zakładaj ponownie osłonek na zużyte igły.
• Wyrzucaj ostre narzędzia od razu po użyciu do pojemnika na odpady ostre, umieszczonego w zasięgu ręki.
• Nie przepełniaj pojemników na ostre odpady.
• Stosuj narzędzia z zabezpieczeniem przed zranieniem, jeśli są dostępne.
• Ogranicz pośpiech i zadbaj o dobre oświetlenie oraz porządek na stanowisku – to częste przyczyny zranień.
• Zgłaszaj każde zranienie i sytuacje niebezpieczne – bez danych pracodawca nie usunie przyczyn.

Szkolenie BHP dla pielęgniarek online

Zagrożenia biologiczne, postępowanie po ekspozycji i bezpieczna praca z ostrymi narzędziami to część szkolenia okresowego BHP dla pielęgniarek online w Akademii BHPcare. Szkolenie można zrealizować w dowolnym czasie, a po zdaniu testu uczestnik otrzymuje zaświadczenie.

Najczęstsze pytania

Czy zakłucie czystą igłą też trzeba zgłosić?

Tak. Zranienie ostrym narzędziem jest wypadkiem przy pracy niezależnie od tego, czy narzędzie było skażone. Zgłoszenie pozwala też ustalić przyczynę i zapobiec kolejnym zdarzeniom.

Kogo dotyczy rozporządzenie o ostrych narzędziach?

Podmiotów wykonujących działalność leczniczą i osób pracujących pod ich kierownictwem lub nadzorem – na umowę o pracę, umowę cywilnoprawną, przez agencję pracy lub w ramach własnej działalności.

Jak często aktualizuje się procedury dotyczące zranień?

Procedury poddaje się ocenie nie rzadziej niż raz na dwa lata i w razie potrzeby aktualizuje, uwzględniając postęp technologiczny i doświadczenia z analizy zranień.